Infovergaderingen PFAS Balta-site: belangrijkste info samengevat

Op 4 en 9 juni organiseerden de gemeente Wielsbeke, Balta en betrokken partners twee infomomenten over de vastgestelde PFAS-verontreiniging op en rond de Balta-site in Sint-Baafs-Vijve. Aanleiding was de communicatie binnen de vastgestelde perimeter over de aanwezigheid van PFAS in de bodem en het grondwater. Inwoners in de betrokken zones worden gevraagd om "no-regret"-maatregelen (voorzorgsmaatregelen) te nemen in afwachting van verder onderzoek.

De ingestelde perimeter rond de Balta-site waar 'no regret'-maatregelen van kracht zijn

Hieronder vatten we de belangrijkste info uit de infovergaderingen samen:

SAMENVATTING

Wie kwam er aan het woord?

• Koen Windels en Wim De Cock (COO), Balta

• Katrien Willems, erkend bodemsaneringsdeskundige bij studiebureau Emelia

• Nele Bouckaert, medisch milieukundige bij Gezondheidsmakers vzw

Welke toekomst heeft de Balta-site?

• Balta zit in herstructurering; de site in Wielsbeke wordt afgebouwd.

• In de loop van 2027 is verkoop van de site voorzien.

• De bestemming blijft vermoedelijk industrieel, mogelijk kleinschaliger (bv. KMO-units), maar dit ligt nog niet vast. Balta, WVI en de gemeente zijn een toekomstvisie aan het opmaken.

• In het kader van verkoop is een bodemattest vereist. Daardoor worden er ook bodemonderzoeken uitgevoerd.

Welke onderzoeken lopen er?

• Oriënterend bodemonderzoek (OBO): eerste onderzoek met staalnames van grond en grondwater op risicolocaties volgens OVAM-procedures. Sinds 2022 is onderzoek naar PFAS daarin verplicht opgenomen.

• Beschrijvend bodemonderzoek (BBO): lopend vervolgonderzoek om de verontreiniging volledig in kaart te brengen en om saneringsnoodzaak en risico’s te bepalen.

Wat werd (voorlopig) vastgesteld?

• PFAS ter hoogte van de ververij en latexeerafdeling op de site.

• In een aantal aanpalende woningen: grondwater én tuinen blijken eveneens verontreinigd; deze eigenaars kregen reeds gebruiksadviezen.

• Het lopende beschrijvend bodemonderzoek wijst erop dat de verontreiniging in toplaag en grondwater vooral richting (noord)oosten gaat (zie kaarten hieronder). Er zijn nog een aantal onzekerheden op vlak van grondwater (stippellijn op kaart), extra pijlbuizen/stalen nog nodig.

Kaart 1: verontreiniging toplaag

Kaart 2: verontreiniging grondwater

Waarom “no regret”-maatregelen?

• Dit is een standaard voorzorgsprocedure in afwachting van het eind van het onderzoek en de risico-evaluatie.

• Maatregelen verschillen volgens afstand tot de bron (o.a. op de site, binnen 100 meter, binnen 500 meter – zoals gecommuniceerd via de gemeentelijke website).

Vraag tot inventarisatie aan bewoners:

• Voor aantal straten dient inventarisatie te gebeuren van aanwezigheid kippenren en/of moestuin: Loverstraat 1-59 (onpare nummers), Loverstraat 50-114 (pare nummers), Kraaienhof 1-61 (onpare nummers), Kraaienhof 2-72 (pare nummers), Vijvedreef 37-117 (onpare nummers), Loverhoek 25-32.

• Bewoners van de aangeduide adressen worden gevraagd om aanwezigheid kippen en/of moestuin te melden aan het studiebureau, zodat dit mee kan genomen worden in de risicoanalyse.

Wat zijn de risico’s bij PFAS?

• PFAS komen voor in veel alledaagse toepassingen (o.a. anti-aanbak, water-/vuilafstotende materialen). Het probleem ontstaat wanneer PFAS in het milieu terechtkomen en zich verspreiden.

• Blootstelling gebeurt vooral via de mond:

  • eieren van lokale kippen die in vervuilde grond scharrelen,

  • groenten/fruit geteeld in vervuilde grond,

  • (in sommige situaties) drinkwater uit verontreinigde boorput,

  • in mindere mate: opname van stof.

• PFAS stapelen zich op in het lichaam en breken traag af. Er zijn geen acute effecten en geen gerichte behandeling om PFAS uit het lichaam te verwijderen.

• Mogelijke (onderzochte) verbanden: effecten op immuunsysteem bij kinderen en ontwikkeling ongeboren kind, verhoogde cholesterol, levereffecten. Het blijft moeilijk om individuele gezondheidseffecten te voorspellen.

VRAAG EN ANTWOORD

1. Wat zijn de volgende stappen en worden we verder geïnformeerd?

Het beschrijvend bodemonderzoek moet nog afgerond worden. Gemeente en Balta engageren zich om de buurt te blijven informeren.

2. Kan het zijn dat ik buiten de verontreinigde zone val?

Ja. Er werd aangegeven dat voor heel wat bewoners kan blijken dat ze buiten de relevante verontreinigingszone vallen. Dat wordt duidelijker na afronding van het beschrijvend bodemonderzoek.

3. Betekent dit dat er zeker gesaneerd wordt? En hoe?

Dat is op dit moment nog niet beslist. Het beschrijvend bodemonderzoek bepaalt eerst de saneringsnoodzaak op basis van risico’s. Daarna volgt pas een saneringsaanpak/plan (bv. al dan niet afgraven), onder toezicht van OVAM.

4. Wie is verantwoordelijk en wie betaalt?

Balta gaf aan dat het bedrijf de verantwoordelijke vervuiler is en zijn verantwoordelijkheid zal opnemen. De concrete aanpak en kosten volgen uit het verdere saneringsproces.

5. Waarom werd PFAS niet al gevonden bij een eerdere sanering van de site (2010)?

De sanering die in 2010 opstartte ging over gechloreerde solventen. PFAS werd toen nog niet actief opgespoord; de brede aandacht en systematische aanpak voor PFAS is pas sterk toegenomen vanaf 2022. Die sanering uit 2010 zit nog in opvolging (nog ca. 2 jaar). OVAM volgt dit mee op.

6. Is er inspraak over de toekomstige herinrichting van de site?

Dat is nog niet duidelijk. Als er een bestemmingswijziging of planologische procedure nodig is, komt er een traject met o.a. openbaar onderzoek en dan is inspraak voorzien.

7. Ik wil mijn woning verkopen. Moet ik een bodemonderzoek laten doen?

Een particulier die zijn woning verkoopt moet zelf geen bodemonderzoek uitvoeren. Wel moet een bodemattest aangevraagd worden. Daarop kan staan dat het perceel voorkomt in het register van (mogelijk) verontreinigde gronden.

8. Wanneer weten we of we opnieuw eieren en groenten uit eigen tuin kunnen eten?

Een exacte timing is moeilijk, maar er werd aangegeven dat dit later dit jaar duidelijker zou moeten worden, na afronding van onderzoek en risico-evaluatie.

9. Worden kosten vergoed als we tijdelijk geen eieren of groenten uit eigen tuin gebruiken?

De “no regret”-maatregelen zijn adviezen om blootstelling te beperken (en dus niet verplicht). Balta gaf aan dat het bedrijf moeilijk in alle individuele kosten kan tussenkomen.

10. Zijn er gezondheidsclusters (nierproblemen, kanker…) in de buurt?

Gezondheidsmakers vzw zal cijfers opvragen via registraties (bv. kankerincidenten), maar dit vraagt wat tijd. Algemeen werd meegegeven dat het moeilijk is om aandoeningen rechtstreeks aan PFAS of één bron toe te schrijven (bv. voor asbest kan met dat wél). De focus blijft daarom op blootstelling beperken en risico’s objectiveren via onderzoek.

11. Heeft een bloedafname zin voor mensen die dichtbij wonen?

Departement Zorg raadt geen individuele bloedafnames aan als standaard: resultaten zijn moeilijk te vertalen naar concrete gezondheidsactie en er is geen behandeling die PFAS uit het lichaam verwijdert.

MEER INFORMATIE

• Gemeente Wielsbeke: https://www.wielsbeke.be/pfas-in-wielsbeke

• Vlaamse overheid: https://www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling/wielsbeke-no-regret-maatregelen-pfas